Yüksek Seçim Kurulu: Yetkileri, Sınırları ve Kararlarının Neden Kesin Olduğu

Seçimlerin Anayasal Muhafızı

YSK'nin yetkilerinin anayasal dayanağı, 79. maddede açık terimlerle ortaya konmuştur. Bu hüküm, seçimlerin yargı organlarının gözetiminde yapılmasını zorunlu kılar ve YSK'yi sürecin başından sonuna kadar dürüstlüğünü sağlamakla özel olarak görevlendirir. 79. madde uyarınca YSK, seçimlerin adil ve düzenli yürütülmesi için gerekli tüm işlemleri yapmak, seçim süresince ve seçimden sonra ortaya çıkan tüm şikâyet ve itirazları inceleyip kesin karara bağlamak ve seçim sonuçlarını onaylamakla yetkilendirilmiştir.

1. maddenin lafzı nettir: Yüksek Seçim Kurulunun kararları kesindir ve seçim hukuku uyuşmazlıklarında başka hiçbir mercie başvurulamaz. Bu açık kesinlik beyanı, YSK'nin seçimle ilgili bir konuda karar vermesinin ardından, bu kararın hukuken bağlayıcı olduğu ve ulusal ya da uluslararası başka hiçbir mahkeme veya organ tarafından denetlenemeyeceği anlamına gelir. Bu anayasal yetki, YSK'nin otoritesinin tartışılamaz olmasını ve aldığı kararların ele aldığı her seçim meselesinde nihai söz hükmünde kalmasını sağlar.

Yüksek Seçim Kurulu Nasıl Oluşur

YSK hâkimlerden oluşur ve bir yargı organı olarak işlev görecek şekilde tasarlanmıştır. Tümü kıdemli hâkimler arasından seçilen yedi asıl ve dört yedek üyeden oluşur. Asıl üyelerin altısı, Yargıtay ve Danıştay üyeleri arasından bu mahkemelerin genel kurullarınca seçilir. YSK üyeleri altı yıllık süreler için görev yapar. Bu seçim süreci, YSK'nin hukukta ve seçimlerin yargısal denetiminde uzman kıdemli hâkimlerden oluşmasını sağlar.

YSK üyelerinin yalnızca yüksek mahkemelerden seçilmesi, kurumun yargısal niteliğinin altını çizer. Anayasayı hazırlayanlar, YSK'yi siyasetçiler veya bürokratlar yerine hâkimlerle donatarak seçim denetim sürecini siyasi etkilerden ve partizanca mülahazalardan yalıtmayı amaçlamıştır. YSK'de görev yapan hâkimler, Anayasa'yı ve kanunları korumaya yönelik mesleki yeminleriyle bağlıdır ve yargısal geçmişleri, karmaşık hukuki meseleleri ele alma ve seçim hukukunu tutarlı ve tarafsız bir şekilde uygulama konusunda onları donanımlı kılar.

Oylamanın Her Aşaması Üzerindeki Yetkiler

YSK'nin anayasal görevi, ilgili kanunlardaki geniş yetki devri aracılığıyla seçim süreci üzerinde pratik, gündelik bir otoriteye dönüştürülür. 298 sayılı Kanun uyarınca YSK; genel, cumhurbaşkanlığı, yerel seçimler ve halkoylamaları da dâhil olmak üzere Türkiye'de yapılan her türlü seçimi denetlemek ve yönetmekle yetkilendirilmiştir. Kurul; seçim takvimlerini belirlemekten, seçmen kütüklerini onaylamaktan ve tüm seçimlerin adil ve düzenli yürütülmesini sağlamak amacıyla bağlayıcı düzenlemeler yayımlamaktan sorumludur.

YSK ayrıca seçim dönemlerinde devlet medyasındaki sürenin paylaştırılması üzerinde de önemli bir etkiye sahiptir. Seçim dönemlerinde partilere ve adaylara devlet medyasında yayın süresi tahsis etmekle yükümlüdür. Pratikte bu durum, YSK'nin bir adayın yayınlarda ne kadar yer bulacağını belirleyerek onun seçim şansını yaratma veya yok etme gücüne sahip olduğu anlamına gelir.

Oy verme sürecinin sonunda YSK, seçim sonuçlarının nihai onaylayıcısı olarak görev yapar. İl seçim kurullarının tutanaklarını incelemek ve oy dökümlerini kabul ya da reddetmekle yükümlüdür. YSK; hatalı oy sayımı, geçersiz oy pusulaları veya diğer ciddi usulsüzlükler tespit etmesi hâlinde, itiraz edilen bir seçim sonucunu iptal etmeye ve oyların yeniden sayılmasına, hatta bir seçim çevresinde seçimin tekrarlanmasına karar vermeye yetkilidir. YSK sonucu onayladıktan sonra, bu karar tüm taraflar için kesin ve bağlayıcıdır ve artık başvurulabilecek başka bir hukuki yol yoktur.

İtirazlar, Süreler ve Uygulamada "Kesin" Olmanın Anlamı

İtiraz ve süreler sistemi, YSK'nin görev alanının kritik bir yönüdür. Kanun uyarınca, bir seçim usulsüzlüğünün seçim sonucunu etkilediğine inanan herhangi bir parti veya aday, ilgili seçim kuruluna itiraz etme hakkına sahiptir. İtirazlar; en alt düzeyden (sandık düzeyinden) başlayarak ilçe seçim kurulları, il seçim kurulları ve nihayetinde YSK'ye kadar uzanan bir yetki silsilesinden geçer.

İtiraz ve cevap süreleri çok kısadır; çoğu zaman haftalarla değil günlerle ölçülür. Örneğin 298 sayılı Kanun'a göre, bir kişinin veya partinin il seçim kurulunun kararına itiraz etmek için yalnızca iki günü, konuyu YSK'ye taşımak için ise ilave iki günü vardır. YSK'nin kendisinin de itiraz yapıldıktan sonra üç gün içinde bir karar vermesi gerekir. Bu kısa sürelere uyulmaması, itirazların usulden doğrudan reddedilmesinin yaygın bir nedenidir.

Önemli bir davada yayımlanan bir YSK gerekçesi, Kurulun kendi itiraz yetkilerini nasıl yorumladığına dair fikir vermektedir. Seçim sonuçlarına yapılan itirazlara ilişkin Mayıs 2019 tarihli bir kararında YSK, yedi günlük itiraz süresinin seçim gününden değil, seçim tutanaklarının asıldığı günden itibaren işlemeye başladığını belirtmiştir. Kurul ayrıca, yerel veya il seçim kurulları nihai kararlar vermiş olsa ya da bazı itiraz süreleri kaçırılmış bulunsa dahi, seçim sonucunu etkileyen olay veya durumlara dayanan itirazların yine de YSK'nin önüne getirilebileceğini açıklığa kavuşturmuştur. Bununla birlikte YSK, asıl ilkenin, tüm itirazların kanuni süreler içinde bu konuda kesin karar vermeye yetkili kurulun önüne getirilmesi gerektiği olduğunu vurgulamıştır.

Yayımlanma, Şeffaflık ve Denetimin Sınırları

YSK'nin kararları, şeffaflığı ve kamuya açık kayıt tutulmasını sağlamak amacıyla Resmî Gazete'de yayımlanır. Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun (298 sayılı Kanun) uyarınca YSK, kesin ve ilkesel kararlarını Gazete'de "mümkün olan en kısa sürede" yayımlamakla yükümlüdür. Bu, Kurul bir seçim şikâyeti veya itirazı hakkında karar verdikten sonra, bu kararın kamuya açık bir belge hâline geldiği ve seçmenler, adaylar, yasa koyucular ve medya tarafından incelenebileceği anlamına gelir.

Bu sistemin pratik sonucu, bir seçim meselesi YSK tarafından karara bağlandıktan sonra, herhangi bir tarafın bu kararı inceletmesinin veya bozdurmasının son derece güç olacağıdır. Seçim konularında YSK kararlarının kesinliği, sadece anayasal bir ilke değil, aynı zamanda işlevsel bir gerçekliktir. Bir karar YSK'ye ulaştığında, itiraz için mevcut tüm hukuki yollar çoktan tükenmiş olur ve Kurulun kendisinin de kendi kararını gecikmiş bir incelemeye veya yeniden değerlendirmeye alma yetkisi yoktur.

Bu noktada YSK'nin kararı tüm taraflar için bağlayıcıdır ve seçim (veya söz konusu seçim süreci) sonuçları kesindir. Mağdur olan bir tarafın başvurabileceği uluslararası bir mahkeme ve sonucu değiştirmek için takip edilebilecek hiçbir iç hukuk yolu yoktur. YSK'nin kararı ister Anayasa'ya veya kanuna uygun olsun, ister siyasi saiklerle verilmiş veya taraflı olarak algılansın, bir tarafın itiraz edebileceği veya şikâyette bulunabileceği daha üst bir merci yoktur. YSK, Türkiye'deki seçimlerde son sözdür ve yetkisi mutlak olmaya çok yakındır.