Siyaset ve meclis
Türkiye'de Siyasi Partiler Nasıl Kurulur, Finanse Edilir ve Kapatılır
Anayasa Mahkemesi, hem parti maliyesini denetleyen hem de Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın bir partinin kapatılması talebiyle açtığı davaları nihai olarak karara bağlayan yegâne makamdır; üstelik kapatma kararı üçte iki çoğunluk gerektirir ve temyiz hakkı bulunmaz.
Türkiye'de Partilerin Yasal Çerçevesi
Türkiye'nin siyasi partilere ilişkin mevcut yasal çerçevesi, Anayasa'nın 68-69. maddeleri ile 1983 yılında kabul edilen ve daha sonra değişikliklere uğrayan 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'ndan oluşmaktadır. Bu çerçevede partiler kurulur, finanse edilir ve kapatılır; Anayasa Mahkemesi ise her üç süreçte de benzersiz bir denetim rolü oynar. Mahkeme, 1980'den bu yana en az 18 kapatma kararı alarak Anayasa ve siyasi partiler kanununda yer alan bir parti yasaklama geleneği oluşturmuştur; zira her iki metin de mahkeme kararıyla yasaklama için uzun bir olası gerekçeler listesi içermektedir.
Siyasi Parti Kurmak: Kimler, Kaç Kişiyle ve Hangi Kurallarla
Vatandaşların parti kurmak için herhangi bir izin alması gerekmez; bu, 2820 sayılı Kanun'da açıkça belirtilen özgürlüklerden biridir. Parti üyesi olma yeterliliğine sahip en az 30 Türk vatandaşının kurucular kurulunu oluşturması gerekir. [Yasal dayanaklar].
Para ve Denetim: Hazine Yardımı ve Anayasa Mahkemesi Denetimleri
Siyasi partiler üyelik aidatları, yasaların belirlediği sınırlar dâhilindeki bağışlar ve oy ile temsil açısından belirli barajları aşan partilere verilen yıllık Hazine yardımı ile finanse edilir (gerçi kesin formül halen. Anayasa Mahkemesi, tüm siyasi partilerin maliyesini denetlemekle ve mali ihlaller için yaptırım uygulamakla görevli tek yetkili makamdır. Mahkeme, doğrudan kapatma yerine bir partiyi devlet yardımından tamamen veya kısmen yoksun bırakabilir; bu yaptırımların kapsamı Anayasa'nın 69. maddesinde açıklanmıştır. Örneğin Mahkeme 2008 yılında, kapatma yoluna gitmek yerine bir partinin o yıla ait Hazine yardımının yarısını kesmiştir. Dava Referansı [E-posta veya köprü]
Bir Parti Kapatma Davası Nasıl Başlar ve İlerler
Bir siyasi partinin kapatılması için dava açabilecek tek merci Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'dır. Süreç yazılı bir iddianameyle başlar. Dava açıldıktan sonra Anayasa Mahkemesi'nin bir raportörü ön rapor hazırlar ve bunu partiye iletir; davalı parti buna karşı yazılı bir savunma sunabilir ve savcı da bu savunmaya yazılı olarak yanıt verir. Genel Kurul sıfatıyla toplanan Anayasa Mahkemesi, parti genel başkanının veya vekillerinin yargıçlar önünde partilerinin varlığını sürdürmesini savunma şansı bulduğu sözlü bir duruşmaya ev sahipliği yapar. Kapatma veya devlet yardımından yoksun bırakma yönünde nihai bir karara varılırsa bu karar Resmî Gazete'de yayımlanır ve karara karşı temyiz yolu kapalıdır. Yasal atıflar
Kapatmanın Ötesindeki Yaptırımlar: Fon Kesintileri ve Siyasi Yasaklar
Anayasa Mahkemesi, partilere yıllık Hazine yardımının tamamen veya kısmen kesilmesi de dâhil olmak üzere bir dizi yaptırım uygulayabilir. Kapatılan partilerin yeni bir isim altında yeniden tüzel kişilik kazanması yasaktır ve ilgili yöneticilerin beş yıl boyunca herhangi bir siyasi partide görev alması engellenir. Anayasa Mahkemesi'nin kapatma kararına parti üyelerinin sebep olduğunu tespit ettiği durumlarda, bu kişilerin nihai kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihten itibaren beş yıl süreyle yeni bir partinin kurucusu, yöneticisi veya denetçisi olması açıkça yasaklanır. AİHM Sonuçları
Anayasa Mahkemesi'nin Parti Kapatma Sicili
Anayasa Mahkesi, 1980'den bu yana en az 18 yasaklama kararı alarak parti kapatma davalarında istikrarlı bir varlık göstermiştir. Mahkeme 1982'den bu yana incelediği 40 davadan 19'unda siyasi partilerin kapatılmasına hükmederek parti sahnesini şekillendirmede aktif bir rol oynamış ve Türk siyasetinin dokusuna işlemiştir.