Türkiye Hâkimler ve Savcılar Kurulu Nasıl Çalışır

Yargı Kariyerinin Merkezindeki Kurul

HSK, Türkiye'de yargının idari organıdır. 2017'de değiştirilen Anayasa'nın 159. maddesi uyarınca, hâkim ve savcıların meslek hayatlarının kritik yönlerini yönetmekle görevlendirilmiştir.

Kurul şunlara karar verir:

• Yeni adli ve idari yargı hâkimleri ile cumhuriyet savcılarının mesleğe kabullerine
• Birinci sınıfa ayrılma dahil atama, nakletme veya geçici yetki verme ile terfilere
• Meslekte kalmaları uygun görülmeyenler hakkındaki kararlara
• Disiplin cezalarına ve meslekten çıkarmaya
• Mahkemelerin kaldırılması veya yargı çevrelerinin değiştirilmesine ilişkin teklifler hakkındaki kararlara

HSK'nın kararları tüm Türk yargısını şekillendirir: kilit personelini, yapısını ve kültürünü belirler.

HSYK'dan HSK'ya – 2017'de Ne Değişti

Kurum artık Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK) yerine Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) olarak adlandırılmaktadır. Üstelik daha küçüktür: daha önce üç daire halinde 22 asıl ve 12 yedek üyeden oluşurken, artık iki daire halinde 13 üyeden oluşmaktadır.

Bu değişiklikler, Nisan 2017'deki 6771 sayılı Anayasa Değişikliği Kanunu ile yapıldı. Bu kanun ayrıca Kurulun çalışmalarını, mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı ilkeleriyle açıkça ilişkilendirdi.

Kurulun Bugünkü Yapısı

HSK, iki daireye ayrılmış 13 üyeden oluşur. Adalet Bakanı Kurulun Başkanıdır ve Adalet Bakanlığı Müsteşarı (Bakan Yardımcısı) Kurulun tabii üyesidir.

Diğer 11 üye şu şekilde atanır:

• Dördü Cumhurbaşkanı tarafından birinci sınıf adli ve idari yargı hâkim ve cumhuriyet savcıları arasından seçilir
• Yedisi Türkiye Büyük Millet Meclisi (Parlamento) tarafından seçilir. Bunlar şu şekilde gelir: üçü Yargıtay'dan, biri Danıştay'dan ve üçü hukuk profesörleri veya avukatlar arasından

13 üye dört yıllık süre için görev yapar. Görev süreleri biter bitmez hemen yeniden seçilmeye uygun değillerdir.

Kısacası, HSK günümüzde şunlardan oluşur:

• Adalet Bakanı (Cumhurbaşkanı tarafından atanır)
• Adalet Bakanlığı Müsteşarı (Bakan Yardımcısı) (Cumhurbaşkanı tarafından atanır)
• Cumhurbaşkanı tarafından atanan dört üye
• Parlamento tarafından seçilen yedi üye

Hâkim ve Savcıları Gerçekte Kim Atıyor?

2017 reformunda, Cumhurbaşkanı ve Cumhurbaşkanınca atanan Adalet Bakanı, Kurulun yapısı üzerinde belirleyici bir kontrol elde etti. HSK'nın 13 üyesinin tamamı artık siyasi makamlar tarafından atanmaktadır: Cumhurbaşkanı ve Parlamento.

Kurul, tüm yargının atama, nakil, terfi ve disiplin işlemlerini — ve dolayısıyla dolaylı olarak birçok davanın sonucunu — kontrol eder. Cumhurbaşkanı dört üyeyi doğrudan atar, ardından Bakan ve Bakan Yardımcısını atayarak iki üye daha belirlemiş olur. Parlamento ise kalan yedi üyeyi seçer.

Bu durum, Türkiye'deki hâkim ve savcıların işe alım, terfi ve disiplin işlemlerinin, 13 üyesinin tamamı Cumhurbaşkanı ve Parlamento tarafından seçilen bir kurul tarafından karara bağlandığı anlamına gelir.

Siyasi Olarak Atanmış Bir Kurul Altında Yargı Bağımsızlığı

Uluslararası organlar ve akademisyenler, bu durumun yargının kontrolünü Cumhurbaşkanına ve Parlamentoya devrettiği konusunda uyarıda bulundular.

Avrupa Konseyi Venedik Komisyonu, değişikliklerin olduğunu belirtti. Bunun olduğunu vurguladı.

Uluslararası Hukukçular Komisyonu (ICJ) da bunu son derece sorunlu bir değişiklik olarak nitelendirdi:.

Vatandaşlar ve Uygulayıcılar Kurul Karşısında Gerçekte Ne Yapabilir

HSK, bir gün mahkemeyle karşı karşıya kalabilecek her Türk vatandaşını etkileyen kararlar alır:

• Atamalar, nakiller ve terfiler hakkında karar verir
• Disiplin soruşturmalarını ve meslekten ihraçları yürütür
• Mahkemeleri kaldırabilir veya yargı çevrelerini değiştirebilir
• Bir hâkimin veya savcının meslek hayatının devamına ya da sonlanmasına karar verir

Bir yargı mensubu, aktivist veya meraklı bir vatandaş için bu, yargı bağımsızlığı veya dava sonuçları tartışılırken HSK'nın yapısının ve işleyişinin temel odak noktası olması gerektiği anlamına gelir.

Cumhurbaşkanı ve Parlamento Hükmediyor

Yargı bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı Anayasa'nın 159. maddesinde güvence altına alınmıştır. Ancak şu gerçek ortadadır: kimin hâkim veya savcı olacağına, nerede görev yapacağına, terfi alıp almayacağına veya ceza görüp görmeyeceğine ilişkin her bir karar, üyelerinin tamamı Cumhurbaşkanı ve Parlamento tarafından atanan bir kurul tarafından verilmektedir.

Vatandaşların, uygulayıcıların ve politika yapıcıların bilmesi gereken ve göz ardı edemeyeceği temel gerçek budur.